Kopietje paspoort, maar dan digitaal.

Al enkele jaren krijgen we van de overheid te horen dat we zorgvuldig met ons paspoort moeten omgaan. Ze hebben zelfs een app en een stukje plastic gemaakt waarmee je delen van je paspoort even zwart kan maken als iemand een kopietje wil maken. En terecht, jaarlijks worden meer en meer Nederlanders slachtoffer van identiteitsfraude met schrijnende verhalen tot gevolg. 

Maar nu wil diezelfde overheid het mogelijk maken dat een hele sloot aan bedrijven toegang krijgen tot al onze persoonsgegevens en alles wat we er mee doen. Eind januari wordt er in de tweede kamer gedebatteerd over het wetsvoorstel Digitale Overheid. Het kabinet wil marktpartijen de mogelijkheid geven ons digitale paspoort te beheren. Een partij als Facebook, of Huawei, of Itsme, of Baidu kan dan gaan graaien in de basisadministratie en digitale paspoorten gaan uitgeven. Dit is in strijd met de privacywet AVG volgens juristen en onderwerpt Nederlanders aan nog meer digitale controle  door machtige, buitenlandse data-giganten. 

En dat terwijl er al jaren een goed, degelijk Nederlands alternatief bestaat. Het werkt perfect als online identificatiemiddel, het kan je data niet doorverkopen, sterker nog: het wil dit niet eens, want het heeft geen winstoogmerk. Je kan het gebruiken om jezelf online (en offline) te identificeren met alleen de strikt noodzakelijke  gegevens. Als je, aan de bar of online, een BaCo wilt bestellen dan kan je ermee laten zien dat je volwassen bent. Je hoeft niet je naam, geboortedatum, woonplaats etc. etc. te geven. Alleen de informatie die de barman nodig heeft: namelijk dat je boven de 18 bent. Dit Nederlandse alternatief heet IRMA en is gemaakt door een aantal Nederlandse wetenschappers en juristen. Sommige gemeenten, zoals Nijmegen, gebruiken het al. Amsterdam is heel ver met het invoeren ervan. Niets  staat landelijke invoering in de weg, behalve politieke wil.

Het mooiste van dit systeem is dat het een prachtige overeenkomst heeft met ons analoge  paspoort dat we allemaal zo goed kennen; het gebruik is niet te volgen. Nadat je je paspoort in handen hebt, mag je het overal gebruiken waar je maar wilt. En de overheid ziet niet of jij je paspoort twee keer per dag, of twee keer per jaar gebruikt. Laat staan waar. Je hoeft niet elke keer aan de overheid te vragen of je je paspoort mag gebruiken. Dat heet privacy by design. De veiligheid zit als het ware in het ontwerp opgenomen en hoeft er niet na afloop aan worden toegevoegd. Dit kan online ook, zoals bijvoorbeeld bij IRMA. Maar dat is precies wat er nu kapot dreigt te gaan als het kabinet haar zin krijgt. Elke keer als je je ergens online wilt identificeren moet een commerciële partij daar toestemming voor geven. Zo kunnen de techbedrijven precies zien wanneer en waar jij je BaCo’s besteld. En naar de dokter gaat. En waar je kinderen naar school gaan. En welke verzekering je hebt. En welke kerk, sauna, disco, bordeel, apotheek je bezoekt. Allemaal gegevens waarvan je kan zeggen; ik heb niks te verbergen, maar dat hoeft niemand te weten. We moeten onze online identiteit zelf kunnen beheren net als we dat met ons paspoort al decennia doen. En niet met het Belgische Itsme, Amerikaanse Facebook of, godbetert het, het Chinese Baidu.

Het 5G-netwerk komt snel, maar wel heel stilletjes

Dit artikel verscheen op Trouw.nl en in de krant.

Netflixen in je zelfrijdende auto terwijl een zorgrobot je moeder op leeftijd masseert, live gamen met heel scherp beeld, compleet geautomatiseerde havens, zelfdenkende lantaarnpalen en nog veel meer. Het mobiele netwerk 5G komt eraan en de beloftes van de opvolger van 4G reiken tot in de hemel. Het nieuwe netwerk is een factor honderd sneller dan het huidige, levert gebruikers geen vertraging op en kan al met weinig vermogen ­apparaten bedienen. Zo wordt 5G het breedste, snelste, meest stabiele en veilige internet ooit. Overbodige banen zullen verdwijnen en nieuwe industrieën opkomen. Dat is prachtig. Toch?

Het is nog grotendeels onbekend wat de maatschappelijke gevolgen zijn van 5G en er is niet of nauwelijks debat over. Het lijkt alsof het netwerk gelijk is aan het huidige, maar dan sneller. Maar 5G is een bundeling van technieken die wezenlijk anders zijn. Hoe gaan we voorkomen dat de voordelen teniet worden gedaan door de nadelen?

Om die nadelen in kaart te brengen, moeten nog veel vragen beantwoord worden. Die gaan bijvoorbeeld over de gevolgen voor het milieu. Zowel de productie van de antennes, het hogere stroomgebruik als het afval door het vervangen van antennes levert poten­tiële milieuschade op. Maar er zijn ook fundamentele vragen rond macht en ­invloed: wie zijn de eigenaren en wie vormen de gebruikers van het nieuwe netwerk? Wordt iedereen er beter van, of gaan we nog sneller de bestaande ­ongelijkheid vergroten? Gaat 5G burgers helpen meer regie over hun omgeving te krijgen, of dient het netwerk vooral bedrijven die klaarstaan met hun ‘oplossingen’ voor consumenten?

Wie profiteert ervan?

Een andere onbeantwoorde vraag is waarom we publieke ruimte gebruiken voor private winsten. De 5G-antennes moeten op zo’n 250 meter afstand van elkaar staan. De EU heeft alle overheidsinstanties verplicht publieke ­infrastructuur, zoals bushokjes en verkeerslichten, ter beschikking te stellen voor de plaatsing van deze antennes. Dat betekent een toename van beheerkosten voor gemeenten, ten gunste van de telecombedrijven. Daarnaast is volgens het kabinet een ‘omvangrijke uitbreiding van glasvezelnetwerken nodig’ om 5G mogelijk te maken. De huidige kabels zijn niet dik genoeg om in heel Nederland over te stappen op 5G. De grond, die al vol ligt, moet open: een kostenpost van 130 miljoen euro.

Een andere probleem is de toename van monitoring van de publieke ruimte. Per vierkante kilometer kunnen één miljoen apparaten met internet verbonden zijn, onder meer de zelfdenkende lantaarnpalen. Van wie zijn de data op die verbindingen? Wie neemt welke ­beslissingen op basis van welke data?

Is de publieke omgeving nog wel te ­begrijpen als we elke keer worden doorgemeten zodra we die ruimte betreden?

Bedrijfsmonopolie

De veiling van 5G-frequenties wordt begin 2020 gehouden. Drie telecomaanbieders verdelen het spectrum. De antennes zullen grotendeels van Huawei afkomstig zijn. De com­mu­ni­catie van een heel land wordt door ­enkele bedrijven geregeld en zonder strenge regulering zal het lastig zijn voor deze bedrijven om hun machtspositie niet te misbruiken. De centralisatie maakt het netwerk kwetsbaar voor surveillance en spionage.

Door de groeiende afhankelijkheid van de samenleving van een altijd werkend netwerk worden deze telecomreuzen de nieuwe banken: te groot om te laten omvallen. Zoals we zien met andere ­onderdelen van internet, van Ziggo en UPC, tot Facebook en Instagram, neigt de markt naar het creëren van een ­monopolie. Als marktfalen onvermijdelijk is en de nadelen te groot, is de rol van de overheid dan overnemen of ­reguleren? Misschien is het tijd om, in het kader van de zelfredzame burger en versterken van de lokale overheid, deze infrastructuur in bezit te brengen van de gemeenschap.

Laat de stad samen met burgers zelf de antennes aanleggen, beheren en verhuren aan telco’s. Met één gemeenschapsnetwerk heeft iedereen verbinding en kan de gemeenschap zelf de ­regels van het netwerk vaststellen. ­Onmogelijk? Op rhizomatica.org is al te zien dat het in Mexico goed werkt.

eDemocratie – 4e bijeenkomst Masterclass Netpolitiek

Josien Pieterse van Netwerk Democratie en Mieke van Heeswijk.

Enkele voorbeelden van eDemocratie:

Stellingen:

De participatiesamenleving vergroot de kloof tussen burger en politiek.

Transparantie is risico voor de democratie en zo daarom aan banden moeten worden gelegd.

Masterclass Netpolitiek.

The coming weeks I am attending a masterclass netpolitics. As the courses are in Dutch, all posts on the topic will be in Dutch as well. Just to make sure I can focus on content, and not on translation… 🙂

Op dit blog wil ik m’n aantekeningen bijhouden van de te lezen en besproken literatuur en de workshops.

Hier is een overzicht wat het doel en de achtergrond is van deze masterclass.

Inleiding

Internet of Things, het aftappen door geheime diensten van onze communicatie, e- democratie, de beveiliging van persoonsgegevens en medische dossiers. Wat betekenen deze ontwikkelingen voor onze samenleving, de privacy, de wet- en regelgeving?

Dit zijn nog maar een paar voorbeelden van de vele belangrijke vraagstukken die op het grensvlak van internet en politiek spelen. Een stevige kennis op dit gebied is cruciaal om onze informatiemaatschappij de komende jaren succesvol te (be)sturen.

Doel

Het doel van de masterclass is om de deelnemers handvatten mee te geven over de invloed van internetpolitiek en de informatiesamenleving op alle facetten van de maatschappij, zodat ze weloverwogen standpunten kunnen innemen.

Achtergrond

Het idee om een serie masterclasses op te zetten voor toekomstige beslissers over politiek en internet, is ingegeven door het Netzpolitischer Kongress1 en de Workshop Behind the Scenes of the Internet2. Beide evenementen waren erop gericht beslissers over internet en politiek beter te informeren over belangrijke vraagstukken die op het grensvlak van internet en politiek spelen. Waag Society en Netwerk Democratie besloten iets soortgelijks op te zetten in Nederland. Het resultaat was de eerste Masterclass Netpolitiek in Amsterdam (2014), een serie masterclasses georganiseerd door Bits of Freedom, Kennisland, Netwerk Democratie, Open State Foundation en Waag Society. De deelnemers kregen nieuwe kennis van experts uit het vakgebied en werkten in groepen aan een interventie. De resultaten daarvan werden gedeeld en besproken.

De eerste bijeenkomst wordt gegeven door Marleen en Frank van de Waag. De leeslijst is: